Piše: profesorica dr Mirjana Kuljak
Prvo, da razjasnimo jednu stvar - kad se kritikuju mjere Vlade i programi „Evropa sad 1 i 2 ..“, sasvim je legitimno ukazivati na rizike od inflacije, rasta cijena ili održivosti budžeta. Ali, te se mjere ne mogu nazivati "liberalnom ekonomijom", jer je to čista ekonomska nepismenost.
Liberalna ekonomija znači - država se ne miješa, tržište sâmo određuje plate, a porezi su minimalni.
Kad premijer Spajić donese zakon kojim naredi minimalnu platu od 600 i 800 evra, to nije liberalizam, to je brutalna državna intervencija. To je država koja uzima "bager" i ruši pravila privatnog sektora da bi dekretom podigla standard građana.
Zašto se to radi?
Ako pogledamo što se dešavalo poslednjih 30 godina (pljačkaške privatizacije, korupcija, klijentelizam), ove mjere su zapravo prisilno resetovanje sistema.
Decenijama je naš "ekonomski model" bio - zaposli radnika, prijavi ga na minimalac, ostatak mu daj u koverti na ruke, ne plaćaj pune poreze i profitiraj na sirotinji.
Ove mjere Vlade su hirurški rez koji šalje sledeće poruke takvim biznisima:
1. nema više koverti i sive zone, država je smanjila doprinose na rad da poslodavci nemaju izgovor, ali je zakonom naredila da se svaki cent tog smanjenja prelije u džep radnika,
2. ako ne možeš da platiš radnika 600 ili 800 € – zatvori firmu, prošlo je vrijeme bogaćenja na račun jeftine radne snage.
Pored toga, ovo „čišćenje terena“ nije samo stvar domaće političke volje, već i naših evropskih integracija.
Evropska unija godinama kroz izvještaje Evropske komisije drži lekcije o sivoj ekonomiji i ugovorima na crno. Brisel ne želi da primi državu u kojoj se porez masovno taji kroz sistem "minimalac na račun, a koverta na ruke". Smanjenjem doprinosa država je konačno ispunila taj indirektni pritisak EU i uvela radne tokove u legalne okvire. I dalje, zamislite da Crna Gora uđe u EU sa platama od 350 €. Pa u momentu otvaranja granica desio bi se potpuni demografski slom i egzodus radne snage – svi bi otišli za Njemačku ili Austriju, a privreda bi nam doživjela kolaps. Ovo administrativno pumpanje plata je, između ostalog, pokušaj Vlade da ekonomiju "nabilda" i vještački približi evropskom prosjeku prije nego što zvanično uđemo u EU, kako bi radnici imali razlog da ostanu ovdje.
Treba još, čini mi se, ponoviti - da bi ove mjere uspjele neophodno je da pravosuđe i administracija profunkcionišu u relativno kratkom roku (kao ovo regulisanje saobraćaja). Neću ni da mislim što će biti, ako tako ne bude - "gadno"!
Ovo je zapravo plaćanje računa iz prošlosti. Da bismo uopšte jednog dana imali zdravu i normalnu ekonomiju, država je morala grubo da se umiješa, uništi stari klijentelistički model i vrati ekonomsku nezavisnost građanima, jer gladan i ucijenjen radnik ne može biti slobodan građanin ni na tržištu, ni na izborima.
Zato, kritikujte ekonomiju, ali koristite prave izraze. Ovo nije liberalni kapitalizam – ovo je pokušaj da se uvede red u sistem koji je 30+ godina građen nakrivo.
Autor teksta je ekonomistkinja, univerzitetska profesorka i nekadašnja poslanica u Skupštini Crne Gore
